بهداشت محيط بيمارستان
ظروف و كارد و چنگال :
شستن اين وسايل در ماشين ظرفشويي مركزي و خشك كردن آنها نسبت به شستن آنها در هر يك از بخشها به طور جداگانه ارجحيت دارد ، در صورت نبود ظرفشويي مركزي كليه ظروف ، كارد وچنگالها طي سه مرحله شسته مي شوند كه اين مرحله عبارتند از : پاك كردن با آب گرم ، شستشو با پاك كننده و آبكشي و پس از آن استفاده از يك گندزدا
( پودر پركلرين يا وايكس ) مناسب خواهد بود.
شرايط پاك كردن ترشحات عفوني خارج شده از بدن بيمار و پاك كردن محل خواب بيماران عفوني درصورت نبود دستمالهاي يك بار مصرف ، مواد و روشهاي جايگزين عبارتند از :
1- مي توان از يك برس نايلوني ( كه سريعا خشك شود ) براي پاك كردن حمام استفاده كرد . از زمين شوي پنبه اي جاذب ( تي ) يا برس هاس مويي و كركي نبايد استفاده كرد.
2- اگر از پارچه چند بار مصرف براي پاك كردن استفاده مي شود بايد پس از انجام كار، شسته ( ترجيحا در ماشين لباس شويي ) و با روشي كه باعث گندزدايي شود و خشك گردد . همچنين براي هر قسمت، پارچه جداگانه مصرف گردد .
3- برس مخصوص پاك كردن توالت بايد به اندازه كافي آبكشي شده و بعد خوب تكان داده شود تا آب آن تخليه گردد و بعد به صورت خشك نگهداري شو.د . از اسفنج نبايد براي پاك كردن سطوح استفاده كرد.
رفع آلودگي از لوازمي كه مصارف باليني ندارند :
لوازم مخصوص تراشيدن مو ، كاسه ها و ظورف پلاستيكي مخصوص شستشو بايد بعد از هر بار مصرف به طور كامل با دترجنت و آب داغ شسته و خشك گردند . ترجيحا اين ظروف بايد به صورت جداگانه و وارونه نگهداري شوند . در واحدهاي پرخطر پس از ترخيص بيمار يا اتمام ايزولاسيون و بهبودي بيمار ، بايد گندزدايي اين لوازم و ظروف توسط حرارت ، مواد گندزداي كلر دار يا فنولدار صورت گرفته و بعد براي بيماران ديگر مورد استفاده قرارگيرند . براي بخشهاي عمومي پاك نمودن و خشك كردن آنها ، احتمالا كافي خواهد بود . مي توان از سبدها ي آويزان شده در زير تخت بيمار نيز جهت نگهداري اين وسايل استفاده نمود.
برس ناخن : به جز موارد خاص از مصرف برس ناخن بايستي اجتناب شود.
تيغ :
براي تراشيدن موها قبل از عمل جراحي از تيغهاي يك بار مصرف استفاده گردد.
رختخواب :
بعد از ترخيص بيماران پاك كردن تختخواب ( چهارچوب تخت ) به طور معمول لازم نمي باشد مگر اينكه آلودگي قابل روئيت وجو داشته باشد . تختخواب بايد در برنامه نظافت بيمارستان قرار گرفته و با يك دترجنت پاك و خشك شود . اگر گندزدايي لازم باشد تركيبات محلول فنول مناسب خواهد بود . در اين موارد از ضد عفوني كننده هاي گران قيمت نبايد استفاده كرد.
تشك و بالشها :
بايد داخل روكش ( رويه ) ضد آب قرار گيرند و اگر احتمال آلودگي آنها با مايعات بدن بيمارمي رود در داخل يك رويه ضد آب ديگر نيز قرار گيرند . براي رفع آلودگي روكش ها استفاده از محلول دترجنت و خشك كردن آنها معمولا كافي است.
گندزدايي با محلول فنول ، نفوذ پذيري روكش اين لوازم را بيشتر مي كند . لذا در صورت امكان از مصرف اين گونه گندزداها بايستي جلوگيري شود.
پرده ها :
پرده ها بايد در صورت وجود آلودگي قابل روئيت شسته شوند و در غير اين صورت هر شش ماه يك بار شسته شوند.
ترمومتر دهاني :
ترمومتر دهاني بايد به صورت خشك نگهداري شود نه در داخل گندزدا
ترمومتر مقعدي :
از غلاف يا پوشش يك با ر مصرف استفاده شود.
لگن :
براي جلوگيري ازانتقال آلودگي هاي موجود در مدفوع هميشه بايد بعد از جمع آوري و دست زدن به لگن يا بعد از استفاده مجدد از آنها دستها شسته شوند . حتي اگر تميز به نظر مي رسند.
سطوح محيطي :
سطوح محيطي ( ديوار . كف و … ) به ندرت با انتقال عفونت به بيماران يا پرسنل همراهند ولي پاك كردن و حذف آلودگيهاي محيط به طور معمول توصيه مي شوند.
شستن دست :
بعداز تماس (با دستكش يا بدون دستكش ) با خون ، مايعات بدن ، ترشحات ، مواد غذايي و لوازم آلودن دستها حتما بايد شسته شوند.
مراحل شستن دست :
براي شستن دست نيار به سينك ، آب جاري و گرم ، صابون با مواد ضدعفوني كننده و حوله كاغذي نيازاست و سپس به شرح ذيل عمل مي گردد.
1- آستينهاي روپوش را تا قسمت فوقاني مچ بالا زده ، جواهرات و ساعت مچي را ازدست وانگشتان خارج مي نماييم .
2- ناخن ها بايد كوتاه بوده و نبايد از برق ناخن يا لاك ناخن و يا ناخن مصنوعي استفاده گردد.
3- سطح دستها و انگستان از نظر بريدگي و خراش كنترل شود .
4- جلو سينك ايستاده به نحوي كه روپوش و دستها با سينك تماس پيدا ننمايد.
5- شير آب را باز كرده تا دستها و قسمتها تحتاني ساعد خيس شوند ، دستها و ساعد بايستي پايين تر از بازو قرار گيرند . آب بايد به اندازه كافي گرم باشد و از پاشيدن آب به روپوش بايد اجتناب نمود.
6- صابون را بايد در ميان دستهاي خيس گذاشت و اگر به جاي صابون قالبي از صابون مايع استفاده شود سه سي سي ا ز آن استفاده شود تا كف فراوان ايجاد گردد .
7- دستها با دقت به هم ماليده شود . شستن هر يك از انگشتان ، كف و پشت دستها بايد پنج بار انجام شده و دقت گردد كه كليه قسمتها كاملا شسته و تميز شوند . در صورتي كه زير ناخن ها كثيف است با ناخن هاي دست ديگر تميز شوند. ( در بررسي انجام شده نوك انگشتان ، زير ناخن و اطراف انگشت شست آلوده ترين قسمتها بعد از شستشو گزارش شده است .)
توجه !!!!
درانتهاي مراحل شستشوي دست نبايد شير آب بسته شود و بايستي دقت گردد كه صابون رو دستها نماند . سپس با دستمال كاغذي به آرامي و به طور كامل دستهاخشك شوند . اين عمل بايستي از سمت انگشتان به طرف مچ ساعد انجام شود . اگرهمزمان كه دستمال در دست فرد قرار دارد دستها به يكديگر ماليده شود به حذف باكتري هاي باقي مانده كمك مي شود . سپس دستمال بايد به طريقه صحيح دفع شود . شير آب بايستي با حوله كاغذي خشك و بسته شود . خشك كردن دستها با دستگاه خشك كن باعث چرخش هواي مملو از باكتري مي شود ، لذا بهتر است در شرايط عادي براي خشك كردن دشتها از حوله استفاده شود.
وسايل حفاظتي :
- دستكش : به هنگام دست زدن به خون ، مايعات آلوده بدن ، ترشحات ، مواد دفعي و لوازم آلوده بايستي از دستكش استفاده شود . قبل از تماس با سطوح مخاطي و پوست آسيب ديده بيماران بايد دستكش از دست خارج شده و بلافاصله دستها شسته شوند تا از انتقال ميكروارگانيسم ها با ساير بيماران يا محيط جلوگيري شود.
- ماسك محافظ چشم ومحافظ صورت : براي محافظت از مخاط چشم ، بيني ، دهان در حين انجام بعضي از اعمال و براي فعاليتهاي مراقبت از بيمار كه احتمال پاشيدن خون و مايعات بدن ، ترشحات و مواد دفعي وجود دارد بايستي از ماسك و محافظ ، چشم يا صورت استفاده شود.
- روپوش :
براي محافظت پوست و جلوگيري از آلوده شدن لباس در حين انجام بعضي از مراقبتها كه احتمال ترشح و پاشيده شدن خون در مايعات آلوده بدن و يا مواد دفعي وجود دارد بايد روپوش تميز پوشيده شده و در صورت آلوده شدن سريعا نسبت به تعويض و شستشوي آن اقدام گردد.
- لوازم مراقبت از بيمار :
لوازمي كه براي مراقبت از بيمار مصرف شده و با خون ، مايعات بدن ، ترشحات و مواد دفعي در تماس بوده و آلوده گرديده است ، بايد به نحوي جمع آوري شوند كه باعث تماس با پوست و مخاط نشده و از آلوده كردن لباس ، محيط و انتقال ميكروارگانيسم ها جلوگيري شود. لوازمي كه قابل استفاده مجدد هستند بايد قبل از مصرف جهت بيمار بعدي به شكل مناسب ، نظافت شده و در صورت نياز گندزدايي شوند و مواد يك بار مصرف نيز به روش مناسب دفع شوند.
- ملحفه والبسه :
جمع آوري ، انتقال وانجام فرايندهاي لازم جهت نظافت ملحفه هايي كه مورد استفاده قرار گرفته و با خون ، مايعات بدن و ترشحات و مواد دفعي آلوده شده اند بايد به گونه اي باشد كه از تماس پوست ومخاط باآنها و آلوده شدن لباس جلوگيري شود . ملافه ها در هنگام جمع آوري نبايد روي زمين قرار گرفته و يا تكانده شوند زيرا باايجاد گردو غبار آلودگي را از طريق هوا منتقل مي نمايند .
- دفع سرسوزنها :
به هنگام استفاده و جمع آوري سر سوزن ، اسكالپل و ساير وسايل نوك تيز ، نظافت و پاك كردن وسايل مصرف شده و يا در هنگام دفع وسايل نوك تيز بايد مراقب بود كه آسيبي به فرد وارد نشود . هرگز درپوش سوزنهاي مصرف شده نبايد مجددا بر روي آن قرار گيرد و آنها دستكاري نشوند زيرا احتمال لرزش دست يا خطاي ديد و فرورفتن سوزن آلوده در دست وجود دارد و نوك تيز سوزن به سمت اشخاص نباشد . براي دفع سوزنها پس از استفاده بادي از دستگاه مخصوصي كه سوزن را به قطعات ريزتر خرد مي نمايد استفاده شود و به هيچ عنوان با دست سرسوزن از سرنگ جدا نگردد و آن را نبايستي خم كرد . سرنگهاي يك بار مصرف ، سرسوزنها ، تيغها و ساير وسايل نوك تيز راكه مصرف شده و آلوده مي باشند بايستي در ظروف مناسب ، و مقاوم به سوراخ شدگي قرار دارد . ( در حدامكان اينظرف به محلي كه از وسايل فوق استفاده مي شود نزديك باشد . )
دستورالعمل كلي در مورد كاربرد ضدعفوني كننده ها و گندزدا ها
براي رقيق سازي در مصرف گروه ها مختلف مواد شيميايي نكات مهمي وجود دارد كه رعايت آنها به منظور كنترل موثر ميكروارگانيسم ها الزامي است . برخي از اين نكات بر روي برچسب آنها قيد شده و بعضي نيز جنبه عمومي دارند كه در اينجا نكات كلي و مفيد درباره اين تركيبات ذكر مي گردد.
1- ماده مصرفي بايد به دقت پيمانه شود.
2- براي ساختن محلول بايستي از ظروف خشك استفاده شود.
3- براي ساختن محلول بايستي مقدار مناسبي از آب به ماده گندزدا افزوده گردد.
4- پيش از كاربرد ماده گندزدا در صورت امكان لكه ها و كثافات پاك شوند .
5- مازاد ماده گندزذا در پايان كار روزانه دور ريخته شود.
6- توجه شود كه كاربرد محلولهاي ضدعفوني كننده گندزدا ، بدون دقت ومهارت سبب افزايش رشد ميكربها و گسترش عفونتها مي گردد.
7- هرگز از ضدعفوني كننده ها و ماده گندزدا براي استريل كردن استفاده نشود.
8- ابزار و وسايل تميز بايستي درون محلولهاي ميكرب كش نگهداري شوند.
9- ظروف حاوي مواد گندزدا نبايستي دوباره پر شوند بلكه بايد محلول داخل آنها عوض شود .
10- از به كار گيري محلولهاي گندزدا كه همراه فرد به بيمارستان آورده شده بايستي پرهيز شده و از آنچه كه بيمارستان دراختيار قرار ميدهد استفاده گردد.
11- از به كار گيري محلولهاي ساخته شده در روزهاي قبل بايستي پرهيز شده و هر روز محلول تازه اي ساخته شود.
12- هرگز دو محلول ضد ميكربي را با هم نبايستي به كار برد ، مگر آنكه يكي ازآنها الكل باشد .
13- از تركيب و اختلاط پاك كننده ها با مواد گندزدا بايد پرهيز گردد زيرا ممكن است اثر هر دو خنثي گردد.
14- فقط در صورتي كه كاربرد روشهاي حرارتي ممكن نباشد از محلولهاي ميكرب كش انتخابي استفاده گردد.
نحوه عملكرد در مواجهه با مواد آلوده عفوني :
با توجه به نمودار فوق نحوه دفع صحيح مواد آلوده عفوني مشخص مي گردد . در اين نمودار موا د آلوده به دو دسته تقسم مي شوند :
1- موادآلوده قابل استفاده مجدد
2- مواد آلوده يك بار مصرف
گروه اول :
بايستي با روش صحيح اتوكلاوگذاري و يا استفاده مناسب از مواد گندزدا و شستشوي مناسب قابليت استفاده مجدد را براي اين گونه وسايل فراهم آورد.
گروه دوم :
همان طوركه از نام آنها پيداست مواديكه يكبار مصرف بوده كه جهت دفع نيز بايستي مراحلي از قبيل گندزدايي ، اتوكلاو نمودن و ياسوزاندن تحت شرايط خاص را انجام داد كه شامل ايجاد دما مناسب ، استفاده از فيلترهاي مناسب تحت شرايط خاص را انجام داد كه شامل ايجاد دماي مناسب ، استفاده از فيلترهاي مناسب و محيط مناسب مي باشد و در نهايت نيز باعث دفع صحيح و اصولي و بهداشتي اينگونه موارد خواهد بود .
با توجه به اينكه زباله هاي بيمارستاني ومراكز بهداشتي و درماني داراي آلودگي بالايي هستند رعايت اصول بهداشتي در نحوه جمع آوري و دفع آنها ازاهميت بسزايي برخوردار مي باشد.
در خصوص نحوه جمع آوري زباله ها بهتر است كه زباله هاي عفوني از ديگر زباله ها در محيط هاي بيمارستاني و درماني جداشده و با تفكيك زباله دانها و همچنين پلاستيك هاي جمع آوري زباله و آموزش مناسب كليه افراد را از اين امرمطلع نموده و سپس با جمع آوري مجزا ضمن پايين آوردن هزينه هاي دفع ، از اجراي صحيح دفع زباله هاي عفوني اطمينان پيدا نمود.
توصيه هاي حفاظت فردي در مقابل آلوده كننده ها و ضدعفوني كننده ها
با توجه به اينكه افرادي كه در محيطهاي بيمارستاني فعاليت مي نمايند در معرض ابتلا به انوع بيماري ها قرار دارند لذا جهت حفظ سلامت فرد و خانواده و نهايتاجامعه لازم است تمهيداتي جهت حفظ سلامت فردي در نظر گرفته شود.
1- استفاده از روپوش و لبا س كار فقط درمحيط كار صورت مي پذيرد و در صورت آلوده شدن بلا فاصله تميزو ضدعفوني گردد كه با شستشوي مناسب و اتو كشيدن مي توان به اين امر دست يافت . بديهي است لباسها نبايستي جهت شستشو به منزل برده شوند .
2- كفش كار نيز صرفا در محيط كاراستفاده شود .
3- در هنگام استفاده از مواد پاك كننده وگند زدا به دستورالعمل مربوطه دقيا توجه شده و از تماس با اينگونه موارد ترجيحا خودداري گردد.
4- در هنگام نظافت حتما از ماسك استفاده شود .
5- استفاده بي رويه ازمواد گندزدا باعث صدمه رساندن به شخص مصرف كننده و محيط زيست خواهد گرديد .
6- در هنگام استفاده از مواد شيميايي بايستي از دستكش استفاده شود
7- بايد جهت نظافت محيط از لوازم جداگانه ( دستمال ، تي ، جارو و … ) استفاده گردد.
8- حتي الامكان پس از پايان كار استحمام انجام گيرد.
9- به هيچ عنوان نبايستي از لوازم شخصي بيماران استفاده شود .